تفسير عمومى خطبهء صد و دوم روز قيامت ، روز اجتماع همهء انسانها براى بررسى حساب است . مقدارى از مباحث مربوط به معاد در مجلَّد چهارم از صفحهء 298 تا 304 و مجلَّد پنجم از صفحهء 8 تا 11 و مجلَّد نهم از صفحهء 280 تا 291 و مجلَّد دهم از صفحهء 137 تا 149 و مجلَّد سيزدهم از صفحهء 46 تا 51 و از صفحهء 85 تا 87 و از صفحهء 91 تا 93 و از صفحهء 122 تا 126 و از صفحهء 225 تا 230 مطرح شده است . در اين مورد بحثى در بارهء حساب مطرح مىكنيم : بارها اين مسأله را متذكَّر شده‌ايم كه تكيه به اين توهّم بىاساس : چون نمىبينم پس نيست براى نفى همهء علوم كافى است ، زيرا هيچ كس تا حال نتوانسته است روابط قانونى ميان اشياء در عالم طبيعت را ببيند ، با اين وصف هيچ موضوع و رويدادى در عالم طبيعت وجود ندارد كه بدون رابطهء قانونى با ديگر اشياء در جريان باشد . و همين عموميّت رابطه ميان اشياء است كه انسانها با درك آن ، قوانين و اصول علمى را تنظيم مىنمايند . و نيز هيچ احدى تا كنون پديده‌ها و فعّاليّتهاى روانى و مغزى را نديده است ، مانند ميليونها محفوظات ، اعداد ، تعقّل ، انديشه ، تصوّرات ، تصديقات ، تداعى معانىها ، تجسيمها و تجريدها با انواع گوناگونى كه دارند ، لذائذ و آلام با انواع بسيار مختلفى كه دارند ،